Klimatyzacja samochodowa nie służy wyłącznie do chłodzenia wnętrza podczas upałów. Układ pozwala także osuszać powietrze, dzięki czemu może przyspieszać usuwanie pary z szyb podczas chłodnych i wilgotnych dni.
Sposób działania pozostaje podobny w różnych samochodach, ale konstrukcja poszczególnych elementów, rodzaj sprężarki, czynnik chłodniczy i sposób sterowania zależą od konkretnego modelu.
Jak działa klimatyzacja samochodowa?
Klimatyzacja wykorzystuje zamknięty obieg czynnika chłodniczego. Zmiany jego ciśnienia i temperatury pozwalają odbierać ciepło z powietrza kierowanego do kabiny i oddawać je na zewnątrz samochodu.
Najważniejsze elementy układu to:
- sprężarka,
- skraplacz,
- element rozprężny,
- parownik,
- filtr-osuszacz lub akumulator, zależnie od konstrukcji,
- przewody i połączenia,
- czujniki i elementy sterujące.
W układzie pracuje również odpowiednio dobrany olej służący do smarowania sprężarki.
Za co odpowiada sprężarka klimatyzacji?
Sprężarka zwiększa ciśnienie czynnika i wymusza jego przepływ przez układ.
W samochodach spalinowych spotyka się sprężarki napędzane mechanicznie od silnika, ale sposób ich sterowania może być różny. Nie każdy kompresor wykorzystuje klasyczne sprzęgło elektromagnetyczne.
W hybrydach i samochodach elektrycznych często stosuje się sprężarki elektryczne. Dzięki temu układ klimatyzacji może pracować niezależnie od bezpośredniego napędu paskiem z silnika spalinowego.
Rodzaj sprężarki ma znaczenie również podczas serwisowania. Elektryczne kompresory mogą wymagać innego typu oleju niż typowe sprężarki mechaniczne.
Co robi skraplacz?
Skraplacz znajduje się zwykle z przodu samochodu, w obszarze intensywnego przepływu powietrza.
Gorący czynnik opuszczający sprężarkę oddaje w nim ciepło. Prawidłowe chłodzenie skraplacza zależy zarówno od przepływu powietrza podczas jazdy, jak i pracy wentylatorów.
Z tego powodu problem z wentylatorem, zabrudzenie powierzchni skraplacza albo jego uszkodzenie może pogarszać działanie klimatyzacji, szczególnie na postoju i przy małej prędkości.
Budowę i typowe usterki tego elementu szerzej opisuje artykuł o skraplaczu klimatyzacji.
Jaką rolę pełni parownik?
Parownik znajduje się wewnątrz układu wentylacji samochodu.
Czynnik przepływający przez parownik odbiera ciepło z powietrza, które następnie trafia przez nawiewy do kabiny. Jednocześnie na zimnej powierzchni parownika może wykraplać się wilgoć.
Woda powinna zostać odprowadzona na zewnątrz pojazdu. Wilgoć i osad pozostające w układzie mogą jednak sprzyjać powstawaniu nieprzyjemnego zapachu.
Sam zapach nie świadczy o uszkodzeniu parownika. Przy prawidłowym chłodzeniu problem częściej dotyczy higieny nawiewu niż konieczności wymiany części.
Po co w klimatyzacji filtr-osuszacz?
Filtr-osuszacz lub akumulator — zależnie od budowy układu — pomaga zatrzymywać wilgoć i zanieczyszczenia znajdujące się w obiegu czynnika.
Nie należy jednak przyjmować jednego terminu wymiany dla wszystkich samochodów. Konstrukcje różnią się między modelami, a w części pojazdów osuszacz jest zintegrowany ze skraplaczem.
Przy naprawach wymagających otwarcia układu sposób postępowania powinien wynikać z technologii naprawy danego samochodu i konkretnego podzespołu.
Jak używać klimatyzacji latem?
Po dłuższym postoju na słońcu temperatura we wnętrzu samochodu może być znacznie wyższa niż na zewnątrz.
Przed rozpoczęciem intensywnego chłodzenia warto przez chwilę przewietrzyć kabinę. Układ ma wtedy mniej ciepła do odebrania i szybciej osiąga komfortową temperaturę.
Podczas jazdy:
- nie ma potrzeby ustawiać najniższej możliwej temperatury tylko po to, aby samochód szybciej się schłodził,
- w klimatyzacji automatycznej najlepiej pozwolić układowi regulować siłę nawiewu,
- nawiewu nie trzeba kierować bezpośrednio na twarz,
- obieg wewnętrzny może przyspieszyć początkowe chłodzenie bardzo nagrzanego wnętrza, ale nie musi pozostawać włączony przez całą podróż.
Nie ma jednej obowiązkowej różnicy temperatur pomiędzy wnętrzem i otoczeniem. Ustawienie powinno zapewniać komfort i dobrą widoczność, bez niepotrzebnego przechładzania kabiny.
Czy klimatyzacji można używać zimą?
Tak, jeśli warunki pracy i sterownik samochodu pozwalają na uruchomienie układu.
Klimatyzacja obniża wilgotność powietrza, dlatego może pomagać przy zaparowanych szybach. W wielu samochodach po włączeniu funkcji odmrażania lub osuszania przedniej szyby układ klimatyzacji jest wykorzystywany automatycznie.
Przy bardzo niskiej temperaturze zewnętrznej sterownik może ograniczyć lub całkowicie zablokować pracę sprężarki. Jest to normalne zachowanie zależne od konstrukcji samochodu.
Nie ma więc potrzeby sztywno uruchamiać klimatyzacji przez określoną liczbę minut w każdym tygodniu niezależnie od warunków.
Czy częste używanie klimatyzacji szkodzi?
Prawidłowo działający układ jest zaprojektowany do regularnej pracy.
Problemy wynikają częściej z usterek, nieszczelności, niewłaściwej obsługi albo zastosowania nieodpowiedniego czynnika lub oleju niż z samego korzystania z klimatyzacji.
Niepokojące są przede wszystkim:
- wyraźny spadek wydajności chłodzenia,
- powracający ubytek czynnika,
- nietypowe dźwięki,
- brak uruchomienia układu,
- nieprawidłowa praca wentylatorów,
- plamy lub ślady mogące wskazywać na nieszczelność.
W takich przypadkach dalsze uzupełnianie czynnika bez sprawdzenia przyczyny nie jest właściwą naprawą.
R134a i R1234yf
W zależności od samochodu układ może pracować między innymi na czynniku R134a lub R1234yf.
Rodzaju czynnika nie można zmieniać dowolnie ani mieszać różnych czynników w jednym układzie. Sprzęt serwisowy, ilość czynnika i procedura muszą odpowiadać wymaganiom pojazdu.
Dla samochodów wyposażonych w nowszy układ dostępny jest serwis klimatyzacji R1234yf.
Olej w układzie klimatyzacji
Olej krążący w układzie smaruje elementy sprężarki. Nie jest to jednak jeden uniwersalny produkt odpowiedni dla każdego samochodu.
W zależności od rodzaju sprężarki i czynnika stosuje się między innymi różne oleje PAG oraz oleje przeznaczone do elektrycznych sprężarek, np. odpowiednie formulacje POE.
Nieprawidłowy rodzaj albo ilość oleju może pogorszyć smarowanie sprężarki i doprowadzić do jej uszkodzenia. Podczas obsługi należy więc korzystać z danych producenta pojazdu lub sprężarki.
Co oznacza nieprzyjemny zapach z nawiewu?
Stęchły lub kwaśny zapach często wiąże się z wilgocią i zabrudzeniami w układzie nawiewu. Źródłem może być również zużyty filtr kabinowy.
Przy takim objawie nie należy od razu zakładać uszkodzenia parownika ani braku czynnika.
Jeżeli klimatyzacja chłodzi prawidłowo, a problem ogranicza się do zapachu, rozwiązaniem może być odgrzybianie klimatyzacji.
Zapach paliwa, spalin, oleju lub spalenizny wymaga natomiast znalezienia innego źródła.
Jak dbać o klimatyzację?
Najważniejsze jest reagowanie na zmianę sposobu działania układu, a nie wykonywanie napraw według sztywnego schematu.
Warto:
- regularnie kontrolować filtr kabinowy zgodnie z harmonogramem obsługi auta,
- zwracać uwagę na wydajność chłodzenia,
- nie ignorować szybkiego ubytku czynnika,
- sprawdzać nietypowe dźwięki,
- dobierać czynnik i olej do konkretnego układu,
- usuwać nieszczelności zamiast wielokrotnie uzupełniać czynnik.
Filtr kabinowy szybciej się brudzi w aucie, które jeździ głównie po mieście, w korkach albo w pobliżu zakładów przemysłowych – wtedy kontrolę trzeba robić częściej. Zapchany filtr osłabia nawiew, sprzyja parowaniu szyb i nieprzyjemnemu zapachowi. Pomaga wtedy wymiana filtra kabinowego.
Częstotliwość pełnej obsługi klimatyzacji i jej zakres szerzej opisuje poradnik serwis klimatyzacji – jak często i na czym polega?.
Kiedy potrzebna jest naprawa?
Słabsze chłodzenie nie wskazuje automatycznie konkretnej części.
Podobny objaw może wynikać z nieszczelności, niewłaściwej ilości czynnika, problemu z wentylatorem, kompresorem, skraplaczem, zaworem rozprężnym albo sterowaniem.
Przy braku chłodzenia, hałasie lub niestabilnej pracy układu samochód wymaga naprawy klimatyzacji.
Jeżeli głównym problemem jest szybki ubytek czynnika, potrzebne może być badanie szczelności klimatyzacji.