Kontrolka ESP świeci na stałe, a komputer pokładowy pokazuje „usterka stabilizacji toru jazdy” albo „awaria systemu stabilizacji toru jazdy ESP”? To znaczy, że układ wykrył błąd i się wyłączył. Samochód nadal jedzie i hamuje, ale w poślizgu nic już kierowcy nie pomoże. Co oznacza taki komunikat, skąd się bierze i jak wygląda naprawa?
ESP (Electronic Stability Program), nazywany też elektroniczną kontrolą stabilności albo ESC, pilnuje, żeby auto nie wpadło w poślizg, przede wszystkim na łukach drogi i w zakrętach. Korzysta z czujników i hydrauliki ABS, a sam jest dla nich układem nadrzędnym. W skrócie: ABS pilnuje kół przy hamowaniu, ASR przy ruszaniu, a ESP całego auta w zakręcie. Szerzej o tym, co oznaczają skróty ABS, ASR i ESP.
Jak działa stabilizacja toru jazdy ESP
Sterownik ESP przez cały czas porównuje dwie rzeczy: dokąd kierowca chce jechać (kąt skrętu kierownicy, prędkość) i jak samochód faktycznie się porusza (obrót wokół osi pionowej, przyspieszenie poprzeczne, prędkości kół). Gdy te dane przestają do siebie pasować, auto zaczyna się ślizgać. ESP przyhamowuje wtedy wybrane koło – zwykle zewnętrzne przednie, gdy ucieka tył, albo wewnętrzne tylne, gdy przód nie chce skręcać – i w razie potrzeby zmniejsza moc silnika. Powstaje moment, który ustawia auto z powrotem na właściwym torze.
ESP działa niezależnie od kierowcy. Ponieważ pedał gazu przekazuje sygnał do silnika elektronicznie, system może zmniejszyć moc nawet wtedy, gdy kierowca wciąż przyciska pedał. Najwięcej daje w serii zakrętów i przy nagłym omijaniu przeszkody. Dlatego w pytaniu z egzaminu na prawo jazdy – w której niebezpiecznej sytuacji na drodze najlepiej sprawdzi się pojazd wyposażony w tzw. ESP – poprawna odpowiedź to sytuacja konieczności pokonywania kilku następujących po sobie zakrętów. ESP nie pomaga w utrzymaniu stałej prędkości.
Z czego składa się układ ESP w samochodzie
- sterownik z blokiem hydraulicznym (pompą i zaworami), w większości aut wspólny dla ABS, ASR i ESP;
- czujniki prędkości obrotowej kół, czyli czujniki ABS;
- czujnik kąta skrętu kierownicy, zwykle w kolumnie kierowniczej;
- czujnik prędkości obrotu wokół osi pionowej i przyspieszeń (tzw. czujnik żyroskopowy) – jako osobny moduł albo wbudowany w sterownik;
- czujnik ciśnienia w układzie hamulcowym;
- przewody, wtyczki i magistrala CAN, przez którą ESP współpracuje ze sterownikiem silnika, skrzynią biegów i wspomaganiem kierownicy.
Usterka stabilizacji toru jazdy – co oznacza kontrolka
Kontrolka ESP (auto z falistymi śladami opon) miga podczas jazdy, gdy system właśnie pracuje – to normalne. Świeci na stałe, gdy ESP zostało wyłączone przyciskiem albo gdy wykryło usterkę. Zwykle razem z nią zapalają się kontrolki ABS i ASR, bo wszystkie te funkcje korzystają z tych samych czujników. Część aut wyświetla dodatkowo komunikat w rodzaju „Stabilizacja toru jazdy – jedź wolno” albo „ESP/ESC fault”.
Czy z awarią ESP można jechać? Hamulce działają, ale bez ABS i bez stabilizacji toru jazdy. Na suchej drodze przy spokojnej jeździe da się dojechać do warsztatu. Na śliskiej nawierzchni, w deszczu i zimą trzeba jechać wolniej niż zwykle i hamować łagodnie. Jeśli świeci też czerwona kontrolka hamulców, ostrożność musi być jeszcze większa.
Najczęstsze przyczyny awarii systemu ESP
Objawy uszkodzonego czujnika ESP są podobne bez względu na to, który element zawiódł: kontrolka, komunikat i wyłączone systemy wspomagające. Dopiero odczyt błędów pokazuje, gdzie szukać przyczyny.
Czujnik ABS (prędkości obrotowej koła)
To najczęstszy winowajca. Czujnik siedzi przy piaście, więc pracuje w wodzie, soli i błocie. Zawodzi sam czujnik, przetarty przewód, skorodowana wtyczka albo pierścień magnetyczny w łożysku koła, z którego czujnik odczytuje obroty. Typowy objaw: kontrolka zapala się dopiero po kilkuset metrach jazdy albo przy określonej prędkości.
Czujnik kąta skrętu kierownicy
ESP musi wiedzieć, w którą stronę kierowca skręca. Czujnik kąta skrętu traci kalibrację po ustawianiu geometrii, wymianie przekładni, kolumny kierowniczej albo po odłączeniu akumulatora w niektórych autach. Wtedy wystarcza kalibracja testerem. Jeśli czujnik jest uszkodzony, trzeba go wymienić i skalibrować.
Czujnik przyspieszeń i obrotu auta
Ten czujnik mierzy, jak szybko samochód obraca się wokół osi pionowej i jak mocno działa na niego siła boczna. Bywa osobnym modułem pod fotelem lub konsolą, a w nowszych autach jest wbudowany w sterownik ESP albo poduszek powietrznych. Uszkadza go wilgoć, zalanie wnętrza, luźne mocowanie lub kolizja. Po wymianie wymaga kalibracji.
Sterownik i pompa ESP/ABS
Sterownik pracuje w trudnych warunkach: przy silniku, w drganiach i wahaniach temperatury. Pękają w nim luty, uszkadzają się elementy elektroniki albo silnik pompy. Typowe objawy to brak komunikacji z modułem, błędy zasilania zaworów albo pompy. W takim przypadku moduł zwykle się regeneruje, a po montażu koduje i adaptuje.
Inne przyczyny
ESP wyłącza się też przy zbyt niskim napięciu akumulatora, uszkodzonym włączniku świateł stopu, niskim poziomie płynu hamulcowego, oponach o różnych rozmiarach na jednej osi albo przy dużej różnicy ciśnień w kołach. W wielu autach system przestaje działać również wtedy, gdy sterownik silnika zgłasza poważny błąd, bo ESP nie może wtedy ograniczać mocy.
Jak naprawić układ ESP
- odczytać błędy testerem przez gniazdo OBD – sama kontrolka nie mówi, który element jest uszkodzony;
- obejrzeć parametry na żywo: prędkości kół podczas jazdy próbnej, kąt skrętu, przyspieszenia – to często szybciej wskazuje usterkę niż sam kod;
- sprawdzić przewody, wtyczki, czujnik i pierścień magnetyczny w łożysku;
- uszkodzony czujnik wymienić – czujników się nie naprawia, czujnik ABS można najwyżej oczyścić z zewnątrz;
- po wymianie czujnika kąta skrętu lub czujnika przyspieszeń wykonać kalibrację;
- skasować błędy i sprawdzić działanie systemu w jeździe.
ESP korzysta ze zwykłego układu hamulcowego i z przyczepności opon. Zużyte klocki, krzywe tarcze albo łyse opony obniżają jego skuteczność, nawet gdy elektronika jest sprawna.
Diagnostyka i naprawa ESP w IRMAR
Awarię systemu stabilizacji toru jazdy zaczynamy od diagnostyki komputerowej testerem Bosch KTS lub Launch – odczyt błędów, podgląd czujników na żywo i jazda próbna. Czujniki, przewody i wtyczki wymieniamy lub naprawiamy na miejscu, a po pracach kalibrujemy czujnik kąta skrętu. Jeśli winny jest sterownik albo pompa, prowadzimy całą naprawę układu ABS i ESP: demontaż, regenerację modułu u sprawdzonego podwykonawcy oraz montaż z kodowaniem. Warsztat mieści się w Krakowie przy ul. Makuszyńskiego 19.