ABS, ASR i ESP to systemy bezpieczeństwa czynnego, które pilnują, żeby koła nie traciły przyczepności. ABS działa przy hamowaniu, ASR przy ruszaniu i przyspieszaniu, a ESP pilnuje toru jazdy, zwłaszcza w zakrętach. Wszystkie trzy reagują szybciej niż kierowca i włączają się same. Co oznaczają te skróty, jak działają i dlaczego są tak ważne dla bezpieczeństwa jazdy?
Najstarszy z nich jest ABS. Seryjnie pojawił się w 1978 roku, ASR w latach 80., a ESP w 1995 roku. Na początku montowano je wyłącznie w drogich, luksusowych autach. Rozwój elektroniki i miniaturyzacja sprawiły, że elementy układu stały się mniejsze i tańsze. Dziś każdy nowy samochód osobowy sprzedawany w Unii Europejskiej ma ABS, kontrolę trakcji i ESP w standardzie.
Systemy te dostarcza kilku dużych producentów, a marki samochodów nadają im własne nazwy. ESP bywa opisywany jako ESC, DSC, VSC albo VDC, a ASR jako TCS, TC lub po prostu kontrola trakcji. Zasada działania pozostaje ta sama.
Zaawansowane systemy bezpieczeństwa – architektura w samochodzie
W starszych autach ABS i ASR miały osobne sterowniki. W nowszych ABS, ASR i ESP tworzą jeden układ: wspólny sterownik połączony z blokiem hydraulicznym (pompą i zaworami), te same czujniki prędkości kół oraz dodatkowe czujniki ESP. ABS jest podstawą, ASR korzysta z jego czujników i hydrauliki, a ESP nadzoruje oba i może dodatkowo ograniczać moc silnika.
Z tego powodu usterka jednego czujnika często wyłącza wszystkie trzy funkcje naraz. Na desce rozdzielczej zapala się wtedy kilka kontrolek jednocześnie, choć uszkodzony jest tylko jeden element.
ABS – co to znaczy?
ABS to skrót od angielskiego Anti-lock Braking System, czyli układ zapobiegający blokowaniu kół podczas hamowania. Co to znaczy dla kierowcy? Przy mocnym hamowaniu koła nie stają w miejscu, więc auto nadal reaguje na skręt kierownicą i da się ominąć przeszkodę.
Jak działa ABS? Przy każdym kole jest czujnik prędkości obrotowej, nazywany czujnikiem ABS. Sterownik porównuje sygnały ze wszystkich kół. Jeśli jedno koło podczas hamowania zwalnia wyraźnie szybciej od pozostałych albo staje, oznacza to, że zaczyna się blokować i ślizgać. Zablokowane koło traci przyczepność, a samochód sunie prosto, bez względu na ruch kierownicy.
Jaką funkcję w pojeździe spełnia system przeciwblokujący ABS? Gdy wykryje blokowanie koła, zawory w bloku hydraulicznym na ułamek sekundy zatrzymują i zmniejszają ciśnienie w zacisku tego koła, a potem znów je zwiększają. Pompa ABS odprowadza nadmiar płynu z powrotem do układu. Cykl powtarza się wiele razy na sekundę, więc hamowanie staje się pulsacyjne. Koło odzyskuje przyczepność, a kiedy przestaje się ślizgać, układ wraca do zwykłego hamowania. Kierowca czuje to jako szybkie drżenie pedału i słyszy terkotanie. To normalne – pedału nie należy wtedy puszczać.
Z jakim układem samochodu osobowego współpracuje system przeciwblokujący ABS? Przede wszystkim z układem hamulcowym. Z jego czujników korzystają też ASR i ESP, a w wielu autach również pośredni system kontroli ciśnienia w oponach (TPMS), który wykrywa spadek ciśnienia po zmianie prędkości obrotowej koła.
Co to jest ASR w samochodzie?
ASR – co to znaczy? To skrót od Acceleration Slip Regulation, czyli układ zapobiegający poślizgowi kół napędowych (spotykany zapis „ASP” w aucie to zwykle przekręcony skrót ASR albo ESP). Inne spotykane nazwy to kontrola trakcji, TCS albo TC. System ASR w samochodzie działa podczas ruszania i przyspieszania, zwłaszcza na mokrej, oblodzonej lub luźnej nawierzchni, kiedy koła zaczynają buksować.
Co robi ASR? Sterownik korzysta z tych samych czujników co ABS. Gdy koło napędowe obraca się szybciej niż pozostałe, ASR przyhamowuje je i jednocześnie zmniejsza moment obrotowy silnika. Koło odzyskuje przyczepność, a auto rusza bez buksowania i bez uciekania przodu lub tyłu na bok. Kiedy ASR pracuje, na desce zwykle miga kontrolka z autem i falistymi liniami.
Przycisk ASR OFF (w autach z niemieckim opisem: ASR AUS) wyłącza kontrolę trakcji. Przydaje się, gdy auto ugrzęźnie w śniegu albo błocie i trzeba ruszyć z lekkim buksowaniem. Po wyjechaniu najlepiej od razu włączyć system ponownie – w wielu autach dzieje się to samo po kolejnym uruchomieniu silnika.
ESP – co to znaczy?
ESP to skrót od Electronic Stability Program, czyli elektroniczny program stabilizacji toru jazdy. Co to jest ESP w samochodzie? To najbardziej rozbudowany z trzech systemów. Pilnuje, żeby auto jechało tam, gdzie wskazuje skręt kierownicy, i nie wpadło w poślizg. Pracuje przede wszystkim na łukach drogi, w zakrętach i przy gwałtownym omijaniu przeszkody. Zwykle kierowca nawet nie zauważa, że zadziałał.
Sterownik ESP stale zbiera dane z czujników: prędkości obrotowej kół (czujników ABS), kąta skrętu kierownicy, prędkości obrotu auta wokół osi pionowej (tzw. czujnik żyroskopowy) i przyspieszenia poprzecznego. Porównuje, dokąd kierowca chce jechać, z tym, jak samochód faktycznie się porusza.
Jak działa układ ESP w samochodzie? Gdy tył zaczyna uciekać na zewnątrz zakrętu (nadsterowność), ESP przyhamowuje zewnętrzne przednie koło. Gdy przód nie chce skręcać (podsterowność), przyhamowuje zwykle wewnętrzne tylne koło. Jednocześnie może zmniejszyć moc silnika, a w nowszych autach współpracuje też z automatyczną skrzynią biegów i wspomaganiem kierownicy.
Kiedy kontrolka ESP świeci na stałe, zwykle winny jest czujnik albo sterownik. Więcej o tym, jak wygląda usterka stabilizacji toru jazdy ESP i jej naprawa.
ABS, ASR i ESP to dziś standard, ale nie zastąpią rozsądku kierowcy i nie zmienią praw fizyki. Przy zbyt dużej prędkości, zużytych oponach albo niesprawnych hamulcach nie zadziałają tak, jak powinny.
Kontrolka ABS, ESP lub ASR i komunikat „system faulty”
Każdy z tych systemów ma swoją kontrolkę. Po włączeniu zapłonu zapalają się na chwilę i gasną – to autotest. Migająca podczas jazdy kontrolka ESP lub ASR oznacza, że system właśnie pracuje. Problem zaczyna się wtedy, gdy kontrolka świeci stale albo komputer pokładowy pokazuje komunikat „ESP/ASR system faulty”, „ESP fault” lub „ABS braking system faulty”. Co to znaczy? Układ wykrył usterkę i się wyłączył. Hamulce działają dalej, ale bez ABS, a auto nie ma kontroli trakcji ani stabilizacji toru jazdy. Jeśli razem z nimi świeci czerwona kontrolka hamulców, trzeba jechać bardzo ostrożnie, bo może nie działać rozdział siły hamowania.
Usterka układu ESP/ASR najczęściej wynika z uszkodzonego lub zabrudzonego czujnika ABS, przetartego przewodu czujnika, uszkodzonego pierścienia magnetycznego w łożysku koła, rozkalibrowanego czujnika kąta skrętu albo zbyt niskiego napięcia akumulatora. Rzadziej winny jest sterownik lub pompa ABS. Od czego zacząć, podpowiada kod błędu odczytany testerem.
Dbaj o stan techniczny auta i o swoje bezpieczeństwo – kontrola ABS i ESP w IRMAR
Gdy kontrolka ABS, ASR albo ESP nie gaśnie, zaczynamy od diagnostyki komputerowej – odczytujemy błędy i sprawdzamy na żywo sygnały z czujników kół. Czujniki, przewody i wtyczki naprawiamy lub wymieniamy na miejscu. Jeśli usterka dotyczy pompy albo sterownika, organizujemy całą naprawę układu ABS: demontaż, regenerację modułu u sprawdzonego podwykonawcy oraz montaż z kodowaniem. Warsztat IRMAR znajdziesz w Krakowie przy ul. Makuszyńskiego 19 (Nowa Huta).