Rozrząd decyduje o tym, kiedy do cylindrów trafia powietrze i kiedy wychodzą z nich spaliny. Napędza go pasek albo łańcuch. Oba rozwiązania robią to samo, ale inaczej się zużywają i inaczej się je serwisuje.
Za co odpowiada rozrząd w samochodzie?
Rozrząd to układ, który steruje dopływem powietrza do cylindrów i usuwaniem z nich spalin. W silnikach budowanych od kilkudziesięciu lat zawory i wałki rozrządu znajdują się w górnej części silnika, w głowicy. Stąd nazwa: silniki górnozaworowe.
Droga powietrza i spalin wygląda tak:
- Powietrze trafia do silnika przez układ dolotowy i kolektor dolotowy, który rozprowadza je do każdego cylindra. W silniku z turbo powietrze jest wcześniej sprężane i chłodzone w intercoolerze.
- Spaliny wychodzą przez kolektor wylotowy do układu wydechowego.
Nad każdym cylindrem są zawory. Zawory dolotowe wpuszczają powietrze do cylindra, a wylotowe wypuszczają z komory spalania spaliny.
Liczba zaworów zależy od silnika. W czterocylindrowym silniku 16-zaworowym (R4 16V) na każdy cylinder przypadają 2 zawory dolotowe i 2 wylotowe, a w silniku 12-zaworowym (R4 12V) 2 dolotowe i 1 wylotowy.
Zawory muszą się otwierać i zamykać przy odpowiednim położeniu tłoka. Od tego zależy, czy silnik pracuje równo, ma pełną moc i nie pali za dużo.
Zawory otwiera wałek rozrządu albo dwa wałki, zależnie od silnika. Krzywki na wałku naciskają na mechanizm zaworowy i otwierają zawór w odpowiedniej chwili.
Pracę wałków trzeba zgrać z położeniem tłoków, czyli z obrotem wału korbowego. Do tego służy napęd rozrządu: pasek albo łańcuch. Wszystko musi działać z dokładnością zegarka.
Gdzie jest rozrząd w aucie?
Rozrząd w aucie siedzi w samym silniku. Wałki i zawory są w głowicy, a napęd rozrządu znajduje się z przodu albo z boku silnika, zależnie od tego, jak jednostka jest ułożona pod maską. Pasek zwykle schowany jest pod plastikową osłoną, a łańcuch pracuje wewnątrz silnika, pod metalową pokrywą rozrządu, więc z zewnątrz go nie widać.
Napęd rozrządu – rozrząd na łańcuchu albo rozrząd na pasku
Napęd rozrządu łączy koło zębate na wale korbowym z kołem zębatym (albo kołami) na wałku lub wałkach rozrządu. Razem z nim pracuje kilka elementów:
- napinacze utrzymują właściwe napięcie paska lub łańcucha; przy łańcuchu jest to napinacz hydrauliczny, którego praca zależy od ciśnienia oleju silnikowego;
- pasek prowadzą rolki, a łańcuch ślizgi;
- w wielu silnikach napęd rozrządu napędza też pompę cieczy chłodzącej, potocznie nazywaną pompą wody.
Alternator i sprężarkę klimatyzacji napędza osobny pasek osprzętu (wielorowkowy), a nie rozrząd. To dwa różne paski z różnymi terminami wymiany. Gdy ten pasek jest zużyty, potrzebna jest osobna wymiana paska wielorowkowego.
Łańcuszek rozrządu i rozrząd na pasku – czym się różnią?
Łańcuch jest stalowy. Pasek wykonuje się z gumy i dodatkowych tworzyw na mocnym kordzie z włókien syntetycznych. Pasek ma zęby, które współpracują z wyprofilowanymi kołami zębatymi. W łańcuchu tę samą rolę pełnią ogniwa. Ani pasek, ani łańcuch nie może przeskoczyć nawet o jeden ząb, bo silnik zacznie źle pracować albo ulegnie zniszczeniu.
Łańcuch pracuje pod szczelną metalową pokrywą i jest smarowany olejem silnikowym. Olej i jego ciśnienie potrzebne są też napinaczowi. Pasek pracuje pod osłoną z metalu albo tworzywa i nie wymaga smarowania. Olej i inne smary zwykle go niszczą. Wyjątkiem są nowsze silniki, np. niektóre jednostki Forda, w których pasek pracuje w kąpieli olejowej.
Pasek jest lżejszy, ale bardziej narażony na uszkodzenia niż łańcuch.
Łańcuszek rozrządu i rozrząd na pasku – podstawowe różnice w serwisowaniu
Pasek rozrządu wymienia się okresowo, w terminie podanym przez producenta, np. co 60 tys. km albo co 5 lat, zależnie od tego, co nastąpi pierwsze. Razem z paskiem wymienia się rolki, napinacz i zwykle pompę cieczy chłodzącej, najlepiej z gotowego zestawu. Tak wygląda standardowa wymiana rozrządu na pasku.
Łańcuch nie ma terminu wymiany. Wymienia się go, gdy pojawią się objawy zużycia, np. terkotanie lub grzechotanie spod maski. W starszych autach łańcuch potrafił przejechać nawet 500 tys. km bez wymiany, oczywiście przy dobrym stanie technicznym i właściwej eksploatacji. We współczesnych silnikach małolitrażowych wymiana łańcucha rozrządu bywa potrzebna po 100, 150 lub 200 tys. km. Wymienia się wtedy cały zestaw: łańcuch, napinacz, ślizgi i pozostałe elementy.
Szczegółowe terminy i to, co skraca życie paska i łańcucha, opisujemy w artykule jak często wymieniać napęd rozrządu.
Co jest lepsze: łańcuch czy pasek? W starszych autach łańcuch pozwalał oszczędzić na wymianach, bo był bardzo trwały. W nowszych łańcuch stał się elementem eksploatacyjnym, więc ta przewaga w dużej mierze zniknęła.
Wymiana rozrządu – czego nie odkładać
Przekroczenie terminu wymiany paska rozrządu grozi jego zerwaniem i zniszczeniem silnika. Przy łańcuchu sygnałem ostrzegawczym jest hałas. Jeśli łańcuch zaczął grzechotać, nie zwlekaj z wizytą w warsztacie, bo może przeskoczyć i doprowadzić do poważnych uszkodzeń.
Wymiana napędu rozrządu wymaga wiedzy, dokładności, blokad rozrządu i precyzyjnych narzędzi. W IRMAR sprawdzamy i wymieniamy rozrząd na pasku i na łańcuchu.