Automatyczna skrzynia biegów znacząco upraszcza jazdę samochodem. Automat docenisz zwłaszcza w mieście i w korkach, gdzie nie trzeba co chwilę operować sprzęgłem i dźwignią zmiany biegów. Jazda automatem jest łatwa, ale trzeba wiedzieć, jak prowadzić auto z automatem, jak jechać w korku i jak korzystać z wybieraka. Ich znajomość chroni skrzynię, bo usunięcie awarii automatu zwykle kosztuje dużo.
Automatyczne skrzynie psują się przez zużycie po dużych przebiegach albo przez wady konstrukcyjne. Bardzo często jednak winne są błędy kierowcy i brak serwisu, przede wszystkim zaniedbana wymiana oleju przekładniowego. Na błędy kierowcy masz wpływ od pierwszego dnia, a technika jazdy samochodem z automatyczną skrzynią biegów jest prosta do opanowania.
Ile pedałów ma automat?
Dwa: gaz po prawej i szeroki hamulec po lewej. Pedału sprzęgła nie ma, bo skrzynia sama rozłącza i łączy napęd. Oba pedały obsługuje się prawą nogą. Lewa noga odpoczywa na podnóżku. Hamowanie lewą nogą to zły nawyk – łatwo wtedy nacisnąć gaz i hamulec jednocześnie, a to obciąża skrzynię i hamulce.
Wybierak i tryby P, R, N, D
Biegi w automacie wybiera się dźwignią nazywaną wybierakiem. W większości aut stoi w tunelu środkowym, między fotelami kierowcy i pasażera. W starszych i niektórych nowszych modelach jest przy kierownicy, a w części aut zastąpiły go pokrętło lub przyciski. Oznaczenia są jednak niemal zawsze takie same: P, R, N, D. Ich znajomość to podstawa obsługi automatycznej skrzyni biegów.
- P (Parking) – blokuje skrzynię i unieruchamia auto. Włączaj tylko po całkowitym zatrzymaniu, gdy zamierzasz wyłączyć silnik albo postać dłużej. Najpierw zaciągnij hamulec postojowy, potem przełóż wybierak na P – wtedy blokada skrzyni nie trzyma całego ciężaru auta.
- R (Reverse) – bieg wsteczny. Włączaj wyłącznie po pełnym zatrzymaniu auta, z wciśniętym hamulcem. Nigdy nie przestawiaj wybieraka na R w czasie jazdy do przodu.
- N (Neutral) – położenie neutralne, napęd jest rozłączony. Przydaje się w myjni automatycznej, przy przepychaniu auta i holowaniu, o ile instrukcja pozwala holować dany model. Nie tocz się na N z górki – tracisz hamowanie silnikiem, a w części skrzyń pogarsza się smarowanie.
- D (Drive) – jazda do przodu. Skrzynia sama zmienia biegi w górę i w dół.
W większości aut wybierak wychodzi z położenia P dopiero przy wciśniętym hamulcu i włączonym zapłonie. To zabezpieczenie przed przypadkowym ruszeniem.
Dodatkowe tryby jazdy w automatycznej skrzyni biegów
Twoja skrzynia może mieć też dodatkowe oznaczenia. Zależą od producenta, ale najczęściej spotkasz:
- 1, 2 lub L – ograniczają skrzynię do najniższych biegów. Przydają się przy ruszaniu na śliskiej drodze, w terenie i na długich, stromych zjazdach, gdzie pomagają hamować silnikiem.
- S (Sport) – biegi zmieniają się przy wyższych obrotach, a auto szybciej reaguje na gaz, np. przy wyprzedzaniu.
- W (Winter) albo Snow – tryb zimowy; auto rusza z wyższego biegu, żeby koła nie buksowały. Używaj go tylko na śliskiej nawierzchni.
- M albo + / − – tryb ręczny, w którym biegi zmieniasz dźwignią lub łopatkami przy kierownicy. Skrzynia i tak nie pozwoli zredukować biegu, jeśli obroty silnika byłyby za wysokie.
Więcej o trybie zimowym i ruszaniu ze śniegu: jak jeździć samochodem z automatyczną skrzynią w zimie.
Jak uruchomić automat i ruszyć?
Jak ruszyć autem w automacie krok po kroku:
- Wciśnij hamulec i uruchom silnik. Automat uruchomisz tylko w położeniu P albo N.
- Trzymając hamulec, przestaw wybierak z P na D (albo na R, jeśli chcesz cofać). Odczekaj chwilę, aż bieg się załączy – zwykle czuć lekkie szarpnięcie.
- Zwolnij hamulec postojowy.
- Powoli puść hamulec. Klasyczny automat zacznie sam toczyć się do przodu – to tzw. pełzanie.
- Dodaj gazu płynnie, bez wciskania pedału do oporu.
Na wzniesieniu trzymaj auto hamulcem, a nie gazem. Wiele aut ma asystenta ruszania pod górę, który przez chwilę przytrzymuje auto po puszczeniu hamulca.
Jazda automatem w korku i na światłach
W korku zostaw wybierak w położeniu D. Auto przesuwa się wtedy samo po zwolnieniu hamulca, a gazu prawie nie trzeba używać. Na światłach, przed przejazdem kolejowym czy na skrzyżowaniu także zostań na D i trzymaj hamulec. Nie przestawiaj wybieraka na P przy krótkim postoju, a przełączanie na N przy każdym zatrzymaniu nic nie daje, za to łatwo o pomyłkę przy ruszaniu. Wiele aut ma funkcję Auto Hold, która trzyma auto bez naciskania hamulca.
Jazda automatem – zasady
Większość kosztownych uszkodzeń automatu wynika z kilku powtarzających się błędów. Zasady jazdy automatem są proste:
- Nie wrzucaj R podczas jazdy do przodu ani D podczas cofania. Najpierw całkowicie zatrzymaj auto.
- Nie włączaj P, dopóki auto się toczy.
- Nie trzymaj auta na wzniesieniu samym gazem – zwłaszcza w skrzyniach dwusprzęgłowych grzeje to sprzęgła.
- Nie naciskaj gazu i hamulca jednocześnie.
- Przez pierwsze kilometry jedź spokojnie, aż olej w skrzyni się rozgrzeje.
- Nie buksuj długo kołami przy wyjeżdżaniu z błota albo śniegu. Olej przekładniowy szybko się przegrzewa. Lepiej wyłączyć ASR na czas wyjazdu albo podsypać piasek pod koła.
- Nie ciągnij ciężkich przyczep ponad dopuszczalną masę z instrukcji. Duże obciążenie przegrzewa olej i przyspiesza zużycie skrzyni.
Jeśli na desce rozdzielczej zapali się kontrolka przegrzania skrzyni, zatrzymaj się i daj jej ostygnąć na biegu jałowym. Po takim przegrzaniu olej trzeba sprawdzić, a często wymienić.
Rodzaje automatycznych skrzyń biegów
Nie każdy automat działa tak samo, a od rodzaju skrzyni zależy, jak auto rusza i jak reaguje na gaz:
- Klasyczny automat z przekładnią hydrokinetyczną (konwerterem) – rusza bardzo płynnie i pełznie po zwolnieniu hamulca.
- Skrzynia dwusprzęgłowa (np. DSG, PowerShift) – w jednej obudowie pracują dwie przekładnie, każda z własnym sprzęgłem, więc zmiana biegów trwa ułamek sekundy. Przy ruszaniu bywa mniej płynna od klasycznego automatu.
- Skrzynia zautomatyzowana – to w zasadzie skrzynia manualna, w której sprzęgłem i zmianą biegów sterują siłowniki. Przy zmianie biegu auto może lekko „przysiadać”; pomaga wtedy delikatne odjęcie gazu.
- Przekładnia bezstopniowa CVT – zamiast stałych biegów zmienia przełożenie płynnie, a obroty silnika przy przyspieszaniu długo stoją w miejscu. Część skrzyń CVT udaje kolejne biegi, żeby jazda była bardziej naturalna.
Jak nauczyć się jeździć automatem?
Pierwsze kilometry najlepiej przejechać na pustym parkingu albo spokojnej ulicy. Przyzwyczaj się do tego, że auto toczy się po puszczeniu hamulca, i hamuj płynnie – nowi kierowcy automatu często hamują za mocno, szukając lewą nogą sprzęgła. Po kilku dniach jazda samochodem z automatyczną skrzynią biegów staje się odruchowa, a w mieście trudno potem wrócić do manuala.
Na co dzień automat potrzebuje przede wszystkim dobrego oleju i regularnego serwisu – więcej o tym, jak dbać o automatyczną skrzynię biegów. W IRMAR w Krakowie wykonujemy dynamiczną wymianę oleju w automatycznej skrzyni biegów i adaptację skrzyni.