Automatyczna skrzynia biegów znacząco ułatwia prowadzenie auta, ale jest droga w naprawie i potrzebuje regularnego serwisu, droższego niż w przypadku skrzyni manualnej. Żywotność automatycznej skrzyni biegów zależy w dużej mierze od kierowcy: od stylu jazdy, obsługi wybieraka i dbałości o olej. Jak dbać o automatyczną skrzynię biegów, żeby służyła długo i bez awarii?
Podstawowa różnica między automatem a skrzynią ręczną polega na tym, że w automacie bieg dobiera sterownik. Kierowca nie operuje sprzęgłem – auto ma tylko pedał gazu i hamulca – ale nadal musi umieć obsługiwać wybierak. Dzisiejsze automatyczne skrzynie biegów mają zwykle od sześciu do dziesięciu przełożeń, a skrzynie bezstopniowe CVT zmieniają przełożenie płynnie. Im więcej przełożeń, tym łatwiej utrzymać silnik w optymalnym zakresie obrotów, co pomaga ograniczyć zużycie paliwa.
Jak działa automatyczna skrzynia biegów?
Działanie automatycznej skrzyni biegów różni się od skrzyni manualnej. W klasycznym automacie z przekładnią hydrokinetyczną najważniejsze są cztery elementy:
- Przekładnia hydrokinetyczna (konwerter) łączy skrzynię z silnikiem za pośrednictwem oleju. Dzięki niej auto może stać na biegu z pracującym silnikiem i płynnie ruszać.
- Przekładnie planetarne tworzą kolejne biegi. Poszczególne przełożenia włączają sprzęgła i hamulce wielopłytkowe sterowane ciśnieniem oleju.
- Blok hydrauliczny z zaworami (często z elektroniką, czyli mechatronika) kieruje olej do odpowiednich sprzęgieł.
- Sterownik elektroniczny zbiera dane z czujników – prędkości, obrotów, położenia pedału gazu, temperatury oleju – i decyduje, kiedy zmienić bieg.
Najpopularniejsze rodzaje automatów to klasyczne skrzynie z konwerterem, skrzynie dwusprzęgłowe (np. DSG) i bezstopniowe CVT. W dwóch pierwszych biegi zmieniają się skokowo. Skrzynia dwusprzęgłowa ma w jednej obudowie dwie przekładnie z osobnymi sprzęgłami, jedną dla biegów parzystych i drugą dla nieparzystych. W skrzyni CVT przełożenie zmienia się płynnie dzięki pasowi lub łańcuchowi pracującemu między stożkowymi kołami. Odmianę przekładni bezstopniowej stosuje się też często w samochodach hybrydowych. Bez względu na budowę każda automatyczna skrzynia biegów źle znosi błędy kierowcy i zaniedbany olej.
Automatyczna skrzynia biegów – obsługa
Obsługa automatycznej skrzyni jest prosta, ale kilka nawyków szybko ją niszczy. Jeśli dopiero zaczynasz z automatem, sprawdź, jak jeździć samochodem z automatyczną skrzynią biegów. Z punktu widzenia trwałości skrzyni najważniejsze są te zasady:
- Unikaj agresywnej jazdy: gwałtownego przyspieszania i ruszania z piskiem opon.
- Nie buksuj długo kołami, gdy auto się zakopie w błocie lub śniegu – olej przekładniowy szybko się wtedy przegrzewa.
- Ciągnięcie przyczepy (np. kempingowej) przyspiesza zużycie skrzyni. Sprawdź w instrukcji, czy producent w ogóle dopuszcza holowanie przyczepy i jaka jest dopuszczalna masa.
- Przez pierwsze kilometry po uruchomieniu jedź spokojnie. Zimny olej jest gęsty i musi się rozgrzać, żeby skrzynia pracowała prawidłowo.
- Nie przełączaj wybieraka na R ani na P, dopóki auto się toczy. Położenie P blokuje skrzynię i używa się go tylko po całkowitym zatrzymaniu.
- Jeśli olej w skrzyni się przegrzał (zapaliła się kontrolka albo skrzynia przeszła w tryb awaryjny), sprawdź go jak najszybciej i w razie potrzeby wymień.
Jak dbać o automatyczną skrzynię biegów?
Regularny serwis to podstawa. Na czym polega?
- wymiana oleju przekładniowego, a w skrzyniach, które go mają, także filtra,
- kontrola poziomu i stanu oleju,
- reagowanie na kontrolki ostrzegawcze i komunikaty o skrzyni na desce rozdzielczej,
- sprawdzanie, czy pod skrzynią nie pojawiły się wycieki.
Wielu producentów deklaruje, że olej w automacie jest „na cały okres eksploatacji”, ale i tak się zużywa: traci właściwości, a w skrzyni zbierają się drobiny ze sprzęgieł. Mechanicy zalecają wymianę co kilkadziesiąt tysięcy kilometrów, a częściej przy jeździe miejskiej, z przyczepą albo w trudnych warunkach. Olej musi spełniać normę podaną przez producenta skrzyni (np. Dexron, Mercon, ATF+4 albo specyfikację danej marki). Lepszy od zwykłego spuszczenia oleju jest serwis dynamiczny, który wymienia niemal całą ilość oleju, także tę zalegającą w konwerterze i chłodnicy.
Jak sprawdzić automatyczną skrzynię biegów?
Przy zakupie auta albo gdy coś zaczyna niepokoić, sprawdź skrzynię na zimnym i na rozgrzanym silniku:
- bieg po przestawieniu wybieraka z P na D i R powinien załączyć się szybko, bez mocnego uderzenia,
- zmiany biegów podczas przyspieszania mają być płynne, bez szarpania i bez wzrostu obrotów między biegami,
- przy spokojnej jeździe i hamowaniu do zatrzymania redukcje nie powinny powodować stuków,
- olej (jeśli skrzynia ma bagnet) nie powinien być ciemny ani pachnieć spalenizną.
Wiele usterek skrzynia zapisuje w pamięci sterownika, zanim kierowca je odczuje. Dlatego przed zakupem auta z automatem i przy pierwszych objawach przydaje się diagnostyka komputerowa.
Automatyczna skrzynia biegów – naprawa czy wymiana oleju?
Najczęstsze problemy z automatem to szarpanie przy zmianie biegów, opóźnione załączanie biegu, ślizganie się przełożeń albo przejście w tryb awaryjny. Nie każdy taki objaw oznacza naprawę skrzyni. Część z nich wynika ze zużytego oleju albo nieaktualnych wartości adaptacji w sterowniku. Jeśli skrzynia ma uszkodzenie mechaniczne, potrzebny jest warsztat specjalizujący się w naprawach automatów.
W IRMAR w Krakowie wykonujemy dynamiczną wymianę oleju w automatycznej skrzyni biegów sprzętem Ravenol i adaptację skrzyni. Przed serwisem sprawdzamy, czy objawy wskazują na olej, czy na uszkodzenie mechaniczne.