Alternator to prądnica samochodu. Gdy silnik pracuje, zasila całą instalację elektryczną i ładuje akumulator. Kiedy przestaje działać, auto jedzie już tylko na zapasie z akumulatora, a ten szybko się kończy. Objawy uszkodzonego alternatora zwykle widać wcześniej: kontrolka ładowania, przygasające światła, hałas spod maski. Warto zareagować od razu, bo awaria alternatora w trasie najczęściej kończy się lawetą.
Nie zawsze winny jest sam alternator. Podobne objawy daje ślizgający się pasek wieloklinowy, zużyty napinacz, sprzęgło alternatora, a nawet słaby akumulator albo skorodowany przewód masowy. Dlatego przed wymianą alternatora sprawdza się cały układ ładowania.
Jaką rolę pełni alternator w samochodzie?
Co to jest alternator w samochodzie i do czego służy? To prądnica prądu przemiennego napędzana przez silnik. Po uruchomieniu silnika wytwarza prąd dla wszystkich odbiorników – sterowników, oświetlenia, dmuchawy, ogrzewania szyb – i jednocześnie doładowuje akumulator. Akumulator jest potrzebny głównie do rozruchu: zasila rozrusznik i elektronikę, zanim silnik zacznie pracować, oraz odbiorniki na postoju.
Alternator napędza pasek wieloklinowy z koła pasowego na wale korbowym. Pasek musi mieć właściwe napięcie, o co dba napinacz. W wielu autach, zwłaszcza z silnikami diesla, zamiast zwykłego koła pasowego na alternatorze pracuje sprzęgło jednokierunkowe, które tłumi drgania paska.
Alternator jest przykręcony do silnika, zwykle z przodu lub z boku, przy pasku osprzętu. Wygląda jak niewielki silnik elektryczny z kołem pasowym i otworami wentylacyjnymi w obudowie.
Jak działa alternator samochodowy? Pasek obraca koło pasowe, a razem z nim wirnik. Przez szczotki i pierścienie ślizgowe do uzwojenia wirnika płynie niewielki prąd wzbudzenia, więc wirnik staje się wirującym elektromagnesem. Jego pole wytwarza prąd przemienny w nieruchomym uzwojeniu stojana. Diody mostka prostowniczego zamieniają go na prąd stały, a regulator napięcia pilnuje, żeby napięcie ładowania było stabilne bez względu na obroty silnika.
Jak zbudowany jest alternator? Składa się z:
- obudowy z otworami wentylacyjnymi;
- koła pasowego albo sprzęgła alternatora;
- wirnika z uzwojeniem wzbudzenia, osadzonego na łożyskach;
- nieruchomego stojana z uzwojeniem;
- mostka prostowniczego z diodami;
- regulatora napięcia;
- szczotek ze szczotkotrzymaczem i pierścieni ślizgowych;
- wentylatora, który chłodzi pracujące elementy;
- w części modeli – kondensatora przeciwzakłóceniowego.
Od czego psuje się alternator? Najczęściej od zwykłego zużycia, dlatego problemy pojawiają się zwykle przy dużych przebiegach. Szybciej zużywa się w autach z dużą liczbą odbiorników prądu, jeżdżących w kurzu i wilgoci, a także wtedy, gdy na alternator kapie olej lub płyn chłodniczy z nieszczelnego silnika.
Uszkodzenie alternatora – objawy awarii
Objawy zużytego, a potem zepsutego alternatora zwykle narastają stopniowo. Najczęstsze z nich to:
- czerwona kontrolka ładowania (symbol akumulatora), która świeci lub miga przy pracującym silniku;
- kontrolka zapalająca się tylko przy niskich albo tylko przy wysokich obrotach;
- przygasające lub pulsujące światła, słabsza dmuchawa, wolniej działające szyby;
- akumulator, który ciągle się rozładowuje, i coraz trudniejszy rozruch;
- wycie, buczenie lub szum zużytego łożyska – dźwięk rośnie razem z obrotami silnika;
- terkotanie i drgania paska przy uruchamianiu lub gaszeniu silnika, typowe dla zużytego sprzęgła alternatora;
- błędy różnych sterowników i dziwne komunikaty na desce, wynikające z niskiego napięcia;
- zapach przegrzanej izolacji i mocno nagrzany alternator.
Spalony alternator w ogóle nie ładuje. Całą instalację zasila wtedy akumulator, a to, ile da się przejechać, zależy od jego stanu i liczby włączonych odbiorników. Nocą, przy włączonych światłach, dmuchawie i wycieraczkach, zapas kończy się szybko. Odwrotny problem to przeładowanie: uszkodzony regulator podnosi napięcie, akumulator się przegrzewa i gazuje, a żarówki i elektronika mogą się uszkodzić.
Jak sprawdzić, czy alternator ładuje? Przy pracującym silniku napięcie na zaciskach akumulatora powinno być wyraźnie wyższe niż na postoju, zwykle w okolicy 14 V. Gdy jest takie samo jak przy wyłączonym silniku, alternator nie ładuje. W nowszych autach z inteligentnym sterowaniem ładowaniem napięcie celowo się zmienia, więc sam pomiar multimetrem nie wystarczy. Potrzebny jest test pod obciążeniem i odczyt błędów.
Uszkodzony alternator w aucie daje takie same objawy bez względu na to, czy pod maską jest diesel, czy benzyna, bo w obu silnikach pełni tę samą rolę. W dieslach częściej spotyka się za to sprzęgło alternatora, a jego zużycie daje dźwięki łatwe do pomylenia z uszkodzonym łożyskiem.
Najczęstsze usterki alternatora
Najczęstsze przyczyny awarii alternatora to:
- zużyte szczotki – objawy to ładowanie z przerwami, migająca kontrolka, a w końcu całkowity brak ładowania;
- uszkodzony regulator napięcia – za niskie albo za wysokie napięcie ładowania;
- uszkodzone diody mostka prostowniczego – słabe ładowanie, akumulator rozładowujący się na postoju, trzaski w radiu;
- zużyte łożyska – hałas, a w skrajnym przypadku zatarcie wirnika;
- zużyte sprzęgło alternatora lub rolka napinacza – terkotanie, piski, drgający pasek;
- przebite lub spalone uzwojenie wirnika albo stojana – zwykle po przegrzaniu albo zalaniu;
- spalony bezpiecznik alternatora – sama wymiana bezpiecznika nie wystarczy, trzeba znaleźć przyczynę zwarcia;
- luźny lub skorodowany przewód ładowania albo masa.
Czy alternator ma bezpiecznik? Sam alternator zwykle nie, ale gruby przewód ładowania w wielu autach biegnie przez bezpiecznik wysokoprądowy. Gdzie jest bezpiecznik alternatora? Najczęściej przy akumulatorze albo w skrzynce bezpieczników pod maską. Gdy się przepali, alternator pracuje, ale prąd nie trafia do akumulatora.
Przyczyny grzania alternatora to najczęściej duże obciążenie przy niskich obrotach, zapchane otwory wentylacyjne, zużyte łożyska albo uszkodzone diody. Kondensator alternatora tłumi zakłócenia – gdy się uszkodzi, zwykle słychać trzaski w radiu, a ładowanie działa normalnie.
Jak sprawdzić diody w alternatorze? Najpewniej testerem lub oscyloskopem, który pokazuje tętnienia napięcia. Uszkodzona dioda zniekształca przebieg i obniża prąd ładowania, choć samo napięcie może jeszcze wyglądać poprawnie. Na koniec trzeba też sprawdzić pasek wieloklinowy: jeśli się ślizga, nawet sprawny alternator ładuje słabo.
Problemy z układem ładowania – naprawa alternatora w Krakowie
Gdy kontrolka ładowania nie gaśnie albo akumulator wciąż się rozładowuje, zaczynamy od testu ładowania i pomiaru spadków napięcia na przewodach. Wtedy wiadomo, czy winny jest alternator, pasek, akumulator czy instalacja elektryczna. Alternator wymontowujemy i montujemy u siebie, a regenerację alternatora wykonujemy sami albo u sprawdzonego podwykonawcy – w zależności od typu. Nie musisz niczego załatwiać. Gdy nowy alternator kosztuje podobnie jak regeneracja, doradzamy nowy. Warsztat IRMAR znajdziesz w Krakowie przy ul. Makuszyńskiego 19.